एकेकाळी विश्वचषक कोण जिंकणार हे जाणून घेण्यासाठी लोक भविष्यवेत्ते, चहाच्या पानांमधील संकेत किंवा प्रसिद्ध Paul the Octopus यांच्यावर अवलंबून असत. मात्र आता आधुनिक डेटा सायन्स आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) या कामात अधिक अचूक अंदाज देऊ शकतात, असा दावा संशोधकांनी केला आहे.
सांख्यिकी तज्ज्ञांच्या एका आंतरराष्ट्रीय पथकाने मशीन लर्निंगच्या मदतीने आगामी FIFA World Cup स्पर्धेचा संभाव्य निकाल व विजेता यांचा अंदाज वर्तवला आहे.
AI कसा करतो अंदाज?
संशोधकांनी दोन टप्प्यांची पद्धत वापरली.
पहिल्या टप्प्यात संघांची ताकद मोजण्यासाठी मागील आठ वर्षांतील आंतरराष्ट्रीय सामने, सट्टेबाज कंपन्यांचे अंदाज, खेळाडूंची बाजारमूल्ये आणि संघांची एकूण कामगिरी यांचा अभ्यास करण्यात आला.
दुसऱ्या टप्प्यात मशीन लर्निंग अल्गोरिदमने या सर्व माहितीचे विश्लेषण करून प्रत्येक सामन्याचा संभाव्य निकाल काढला.
संशोधकांच्या मते, ही प्रक्रिया “लोडेड डाइस” म्हणजेच वजनदार फासे टाकण्यासारखी आहे. प्रत्येक संघाला किती गोल करता येतील याची संभाव्यता वेगवेगळी असते आणि त्यावरून सामन्याचा निकाल ठरवला जातो.
स्पेन सर्वात मोठा दावेदार
संशोधकांनी स्पर्धेचे तब्बल १ लाख वेळा संगणकीय सिम्युलेशन केले.
त्यामध्ये:
- स्पेन – विजेतेपदाची शक्यता १४.५%
- इंग्लंड – १२.४%
- फ्रान्स – १२.४%
- जर्मनी – ११.२%
अशा क्रमाने अव्वल दावेदार ठरले आहेत.
तसेच:
- पोर्तुगाल – ८.९%
- अर्जेंटिना – ८.२%
यांनाही विजेतेपदासाठी मजबूत दावेदार मानले गेले आहे.
अमेरिकेच्या संधी किती?
यजमान अमेरिकेच्या संघाला पहिल्या फेरीतून पुढे जाण्याची ७८ टक्के शक्यता आहे.
मात्र बाद फेरीत प्रत्येक सामना “करो किंवा मरो” स्वरूपाचा असल्याने अमेरिकेच्या पुढे जाण्याच्या शक्यता झपाट्याने कमी होत जातात. अंतिम फेरी जिंकण्याची त्यांची शक्यता केवळ १ टक्का असल्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.
कोणत्या माहितीचा वापर झाला?
AI मॉडेलमध्ये खालील बाबींचा समावेश करण्यात आला:
- मागील आठ वर्षांतील आंतरराष्ट्रीय सामने
- फिफा क्रमवारी
- खेळाडूंची बाजारमूल्ये
- क्लब आणि राष्ट्रीय संघातील कामगिरी
- ट्रान्सफर मार्केटवरील मूल्यांकन
- UEFA Champions League उपांत्य फेरीत पोहोचलेल्या खेळाडूंची संख्या
- देशाचे दरडोई उत्पन्न (GDP per capita) यांसारखे सामाजिक-आर्थिक घटक
यापूर्वीचे अंदाज किती अचूक ठरले?
संशोधकांच्या या पथकाने २०१९ च्या महिला विश्वचषकासाठी अमेरिकेचा संघ विजेता ठरेल असा अंदाज वर्तवला होता आणि तो खरा ठरला.
२०२२ पुरुष विश्वचषक आणि २०२३ महिला विश्वचषकात विजेते संघ अनुक्रमे अर्जेंटिना आणि स्पेन होते. हे संघ त्यांच्या मॉडेलमध्ये प्रमुख दावेदारांमध्ये होते, जरी सर्वात वरच्या स्थानावर नव्हते.
अंतिम निष्कर्ष
संशोधकांचे म्हणणे आहे की कोणतेही मॉडेल १०० टक्के खात्रीने विजेता सांगू शकत नाही. कारण खेळात नेहमीच अनपेक्षित निकालांची शक्यता असते.
मात्र डेटा, सांख्यिकी आणि AI यांच्या आधारे केलेले अंदाज पारंपरिक भविष्यकथनापेक्षा अधिक विश्वासार्ह ठरू शकतात.
थोडक्यात
AI च्या मते सध्या स्पेन हा विश्वचषक जिंकण्याचा सर्वात मोठा दावेदार आहे. मात्र फुटबॉलमध्ये अंतिम निकाल मैदानावरच ठरतो.
