प्रसिद्ध पर्यावरण कार्यकर्त्या एरिन ब्रॉकोविच यांनी आता आपला मोर्चा थेट कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) उद्योगाकडे वळवला आहे. अमेरिकेत वेगाने उभ्या राहत असलेल्या एआय डेटा सेंटर्सबाबत स्थानिक नागरिकांच्या तक्रारी आणि चिंता समोर आणण्यासाठी त्यांनी एक खास ‘क्राउडसोर्स नकाशा’ तयार केला आहे.

या नकाशाच्या माध्यमातून अमेरिकेतील कोणत्या भागात एआय डेटा सेंटर उभारले जात आहेत, त्यांना कुठे विरोध होत आहे आणि स्थानिक नागरिकांच्या समस्या काय आहेत, याची माहिती एकत्र केली जात आहे.

ब्रॉकोविच यांनी सांगितले की, अमेरिकेतील अनेक भागांमध्ये एआय पायाभूत सुविधा उभारण्याची मोठी स्पर्धा सुरू आहे. काही ठिकाणी या प्रकल्पांचे स्वागत केले जात आहे, तर काही ठिकाणी नागरिक त्याला विरोध करत आहेत.

त्यांच्या मते, हा नकाशा केवळ डेटा सेंटर्स दाखवत नाही, तर एआयच्या वाढत्या विस्तारामागे निर्माण होणारे सामाजिक आणि पर्यावरणीय प्रश्नही समोर आणतो.

एरिन ब्रॉकोविच कोण आहेत?

एरिन ब्रॉकोविच या अमेरिकेतील प्रसिद्ध पर्यावरण कार्यकर्त्या आहेत. कॅलिफोर्नियातील ‘पॅसिफिक गॅस अँड इलेक्ट्रिक’ (PG&E) कंपनीमुळे भूगर्भातील पाणी दूषित झाल्याच्या प्रकरणात त्यांनी मोठा कायदेशीर लढा दिला होता.

या लढ्यामुळे त्या जगभर प्रसिद्ध झाल्या. त्यांच्या जीवनावर आधारित २००० मध्ये ‘Erin Brockovich’ हा हॉलिवूड चित्रपटही आला होता. या चित्रपटातील भूमिकेसाठी अभिनेत्री ज्युलिया रॉबर्ट्स यांना ऑस्कर पुरस्कार मिळाला.

आता ब्रॉकोविच यांचा सामना जगातील सर्वात मोठ्या तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या एआय विस्ताराशी आहे.

एआय उद्योगाची अब्जावधी डॉलरची शर्यत

मेटा, ॲमेझॉन, मायक्रोसॉफ्ट, गुगल आणि ओपनएआय यांसारख्या कंपन्या एआय तंत्रज्ञान विकसित करण्यासाठी प्रचंड गुंतवणूक करत आहेत.

या कंपन्यांना मोठ्या प्रमाणात डेटा सेंटर्सची गरज आहे. यासाठी अब्जावधी डॉलर खर्च केले जात आहेत.

मात्र या डेटा सेंटर्समुळे स्थानिक पातळीवर नवीन प्रश्न निर्माण होत आहेत.

डेटा सेंटर चालवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात:

• पाण्याची गरज असते
• विजेचा मोठा वापर होतो
• पर्यावरणावर परिणाम होण्याची शक्यता असते

यामुळे अनेक भागातील नागरिकांना भीती आहे की, या प्रकल्पांमुळे त्यांच्या परिसरातील नैसर्गिक संसाधनांवर ताण येऊ शकतो.

काही ठिकाणी स्थानिक विरोधामुळे डेटा सेंटर प्रकल्प थांबवावे किंवा रद्द करावे लागले आहेत.

सरकारसमोर विकास आणि सुरक्षेचे आव्हान

अमेरिकेतील काही खासदारांनी नवीन एआय डेटा सेंटर्सच्या उभारणीवर तात्पुरती बंदी घालण्याची मागणी केली आहे.

मात्र सरकारचा युक्तिवाद असा आहे की, एआय क्षेत्रात आघाडी टिकवणे हे अमेरिकेच्या आर्थिक आणि राष्ट्रीय सुरक्षेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे.

दरम्यान, सुरक्षा यंत्रणाही या विषयाकडे लक्ष देत आहेत. काही अहवालांनुसार, तंत्रज्ञानविरोधी हिंसक गटांकडून अशा प्रकल्पांना धोका निर्माण होऊ शकतो, अशी चिंता व्यक्त केली जात आहे.

एरिन ब्रॉकोविच यांच्या नकाशात काय आहे?

या नकाशावर अमेरिकेतील:

• सुरू असलेले एआय डेटा सेंटर्स
• बांधकाम सुरू असलेले प्रकल्प
• भविष्यात प्रस्तावित असलेले प्रकल्प

यांची माहिती दिली आहे.

याशिवाय, त्या भागातील नागरिकांनी नोंदवलेल्या समस्या आणि तक्रारीही दाखवल्या जात आहेत.

या नकाशावर आतापर्यंत २,७०० हून अधिक तक्रारी नोंदवल्या गेल्या आहेत.

यामध्ये टेक्सास राज्यातून सर्वाधिक तक्रारी आल्या आहेत. नागरिकांच्या प्रमुख चिंता आहेत:

• पाण्याचा वाढता वापर
• विजेचा वाढता ताण
• आरोग्य आणि पर्यावरणावरील संभाव्य परिणाम

नकाशानुसार, नागरिकांच्या विरोधामुळे काही ठिकाणी डेटा सेंटर प्रकल्पांना स्थगिती मिळाली असून काही ठिकाणी परवानग्याही नाकारण्यात आल्या आहेत.